Schrijver in Frankrijk

Maintenant, c’est trop tard!

30 Jun, 2010 Onderdeel van A la carte

Het kasteel van Grignan is een van de grootste toeristische trekpleisters in de ‘Drôme provençale . De ligging van het château is prachtig. Op het uitgestrekte terras waan je je op een soort hoge springplank. Het stadje ligt ver beneden. Je hoeft maar tot de stenen balustrade door te lopen en je kunt zo in de golven van de nevelige blauwe bergen in de verte duiken. Ook bloeit tot begin juli de lavendel. Plekken paars-blauw in de lappen patchwork die beneden om het stadje heen in de zon liggen om te luchten. Het bezoek (als je wilt zonder gids – gelukkig !) begint in een hoge hal die naar een staatsietrap leidt. Aan de muur, boven een kleine overloop, waar de trap een knik maakt, hangt een groot vrouwsportret. Een oudere dame in een lange witte jurk, zittend op een stoel, met een intelligent gezicht, omringd door een wit-grijze haardos. Het schilderij dateert van 1917. De dame heette Marie Fontaine. Wie was Marie Fontaine? Ze was de person die in het begin van de 20e eeuw het kasteel dat tot een bouwval was verworden in zijn oude luister herstelde. Ze was ook voor een kwart een Nederlandse, en op die Nederlandse afstamming was ze trots. Van zichzelf heette ze Baroux, maar ze noemde zich graag ‘Baroux de Heerdt’ – ja, vanwege haar grootmoeder die geboren was met de goed Overijsselse naam Van Heerdt.

Quintessens van Franse beschaving

Nou en? Ach, dat kun je van alles zeggen: nou en? Wat mij betreft, ik vind het altijd wel aardig om te zien hoe er meer banden bestaan tussen Frankrijk en Nederland dan we geneigd zijn te denken. Wat is er Franser dan het kasteel van Grignan ? Of liever gezegd, dan het ‘begrip’ Grignan ? Want Grignan is voor Fransen een begrip. Omdat in de zeventiende eeuw op het kasteel van Grignan een Mevrouw de Grignan woonde en omdat deze Mevrouw de Grignan de geadresseerde was van de honderden brieven van Mevrouw de Sévigné die tezamen genomen tot de hoogtepunten van de Franse literatuur behoren. En wat is Franser dan de Franse literatuur ? Madame de Sévigné, haar dochter Madame de Grignan, haar schoonzoon, de geslachtsziekte gouverneur van de Provence, kasteelheer van Grignan – voor gecultiveerde Fransen roept dit een wereld op die ze graag beschouwen als een quintessens van Franse beschaving.  Ja, en daarom vind ik het fijn om te bedenken dat dit mooie kasteel, met het gouden tijdperk van de zeventiende eeuw (de âge d’or) die het bij Fransen voor de geest  doet zweven, van een zeker verval is gered door een vrouw, die niet alleen voor een kwart een Nederlandse was, maar die daar nog trots op was ook.

Revanche

De grootmoeder van Marie Fontaine, geboren Baroux de Heerdt moet een nogal markante persoon zijn geweest. Misschien dat Marie Fontaine daarom zo trots was op haar Nederlandse antecedenten. Afstammelingen van de Nederlandse tak van de Van Heerdts wisten me de volgende familieoverlevering te melden: Marie Fontaine’s grootmoeder was de dochter van een gunsteling van koning Willem I. Ze was getrouwd met een Franse militair van nogal eenvoudige origine. Toen ze met hem in zijn geboortestreek Noord Frankrijk ging wonen bleken de deuren van de buitens en stadspaleizen der aanzienlijken voor haar gesloten. Wat moeten we met dat Nederlandse mens, die getrouwd is met mààr een kapitein? Op een goede dag was Willem I bij haar op bezoek. Hij was kennelijk op doorreis in Noord Frankrijk, en hij wilde de dochter van zijn vertrouweling zijn compliment maken. De voorname dames van de omgeving kregen hier hoogte van, en de volgende dag al stonden er meerdere bij Marie Fontaine’s grootmoeder op de stoep. Ze kregen lik op stuk. Wat kregen ze te horen ? Maintenant, c’est trop tard! Nu is het te laat!

Wat een revanche! Haar kleindochter – Marie Fontaine – die steenrijk is, en die het kasteel van de Grignans en de Sévignés in zijn oude luister herstelt!