Châteaux en Hollande

12 aug, 2011 Onderdeel van paysages

Column door Caspar Visser ‘t Hooft

Ik ga het eigenlijk over een kasteel in Gelderland hebben, châteaux aux Pays Bas zou daarom als titel gepaster zijn geweest. In het Frans klinkt hier Hollande beter. Lieve mensen uit de provincie, wil het me maar even niet kwalijk duiden wanneer ik de gebruikelijke en de in de ogen van sommigen daarom niet minder aanstootgevende pars pro toto gebruik die het doet voorkomen alsof Holland het aanzienlijkste gewest van Nederland zou zijn. Afijn, een kasteel in Gelderland, een van de mooiste van heel Gelderland – ik kom erop omdat ik kort geleden in een boek begon waarin dit kasteel, zij het onder een fictieve naam, voorkomt. Al lezende meende ik al gauw het kasteel te herkennen. Ik raadpleegde internet, om iets meer over de schrijver te weten te komen, en om te kijken of ik gelijk had. Het bleek zo te zijn. Ik was trots op mezelf.

Fontein

Iemand had me het boek aangeraden, The fountain van Charles L. Morgan. Ik had al vagelijk van deze schrijver gehoord. Ik herinner me dat bij mijn grootouders een boek van deze Engelse romancier in de kast lag. Het oeuvre van Charles Morgan deed vooral in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw opgeld. Ook in Frankrijk werd de schrijver gevierd. Een (uitstekende) vertaling van The fountain (Fontaine) werd er meerdere malen heruitgegeven. Ik heb zo het idee dat de schrijver in Nederland minder bekend was. Nooit ben ik een vertaling in het Nederlands tegengekomen, in de een of andere tweedehands boekwinkel bijvoorbeeld, maar het kan zijn dat ik niet goed heb gekeken. Hoe dan ook, ik heb het boek in handen, ik begin te lezen, ik kruip in de huid van een Engelse officier die als gevolg van bepaalde omstandigheden in Nederland is geïnterneerd. We bevinden ons midden in de Eerste Wereldoorlog, de officier mag zich gelukkig prijzen dat hij zich in het neutrale Nederland bevindt en niet op een slagveld in Vlaanderen of bij de Somme. Die militairen die zich in ons land in een soort quarantaine bevonden hadden geen kwaad leven. Een poos lang hadden ze een nogal gezellige gevangenschap uit te zitten op een fort genaamd Wierickerschans, daarna mochten ze zich vrij in het land bewegen, een erewoord dat ze de grens niet zouden overschrijden werd door de Nederlandse overheid als afdoende garantie beschouwd. O tempora, o mores! De Engelse officier maakt van zijn relatieve vrijheid gebruik om geregeld bezoeken te brengen op een kasteel waar bekenden van hem wonen. In het boek heet het kasteel Enckendaal. Het begint met een wandeling door een park. Een allee komt uit op een groot vijvercomplex. Een van de vijvers ligt iets hoger dan de andere. Een brede, lage waterval verbindt de hogere vijver met de andere waarin hij zijn water uitgiet. In een van de vijvers spuit een fontein omhoog, ook een grote plompe toren rijst eruit op. Aan deze toren kleeft een gebouw in classicistische stijl. Ik denk: maar dat is kasteel Rozendaal! Bij Velp. Ik blijk gelijk te hebben.

Mevrouw Loudon-Van Pallandt en de Franse cultuur

Na een beetje surfen op internet stuit ik op een interessant artikel (op de site www.alor.org/Heritage.htm). In dit artikel wordt vermeld dat Charles Morgan zijn roman The fountain (1932) voor een belangrijk deel op eigen ervaringen heeft gebaseerd. Ook hij was tijdens de Eerste Wereldoorlog als Engels officier in Nederland geïnterneerd. Ook hij mocht op erewoord rustig door het land reizen, waarbij hij vaak te gast was bij de familie Van Pallandt op kasteel Rozendaal. Bepaalde karakters die in The Fountain voorkomen schijnen direct door leden van de familie Van Pallandt te zijn geïnspireerd. Ik vind dit natuurlijk wel aardig om te lezen, maar wat mij in het artikel het meeste boeit is het volgende: op kasteel Rozendaal maakte Charles Morgan voor het eerst pas goed kennis met de Franse taal en cultuur. Dit is merkwaardig. Een Engelsman die in Nederland in aanraking komt met de Franse beschaving! Niet zo merkwaardig wanneer je bedenkt dat men tot voor kort in onze hoogste standen het Frans vaak perfect beheerste en men er de Franse cultuur hooghield en de ontwikkelingen daarbinnen van nabij volgde. Volgens het artikel was het een stokoude en blinde Mevrouw Loudon, geboren Van Pallandt, wonende op Rozendaal, die Charles Morgan inwijdde in de Franse literatuur van de negentiende eeuw. Dit zou het begin zijn geweest van een grote liefdesrelatie van de schrijver met Frankrijk. Is dit de reden waarom zijn roman zo populair zou worden in Frankrijk, omdat iets van zijn affiniteit met de Franse geest erin doorschemert? Van de algemene nivellering van ons land is het Frans het grote slachtoffer geworden. Jammer, we hadden ook naar het Frans toe kunnen nivelleren, in plaats van het naar het platte anglo-dutch dat jan en alleman nu in de mond ligt bestorven. Onze ministers spreken geen Frans meer, wie was de minister die zei dat Frankrijk een prettig land was als je er de Fransen van aftrok? Misère!

  1. 2 Reacties op “Châteaux en Hollande”

  2. Door Molière op 19 aug, 2011

    Le long du coteau courbe et des nobles vallées
    Les châteaux sont semés comme des reposoirs,
    Et dans la majesté des matins et des soirs
    La Loire et ses vassaux s’en vont par ces allées.

    Péguy

  3. Door EJvM op 25 mrt, 2015

    Grappig, al die lijnen die door elkaar lopen: een Engelse officier, een Nederlandse adelijke dame, Franse literatuur. Mooi verhaal.

Reageer